देशात स्वयंपाकाचा गॅस पुरवण्याच्या पद्धतीत हळूहळू बदल होत आहे. सिलिंडर्सऐवजी, पाईपलाईन्सद्वारे थेट घरांपर्यंत गॅस पोहोचवण्याचे जाळे (नेटवर्क) वेगाने विस्तारले जात आहे. या प्रणालीला ‘PNG’ किंवा ‘Piped Natural Gas’ (पाईपद्वारे पुरवला जाणारा नैसर्गिक वायू) म्हणून ओळखले जाते. या जाळ्याला चालना देण्यासाठी, ऊर्जा क्षेत्रातील नियामक संस्था—’पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू नियामक मंडळ’ (PNGRB)—आणि केंद्र सरकार संयुक्तपणे विविध योजना राबवत आहेत. काही शहरांमध्ये, नवीन PNG जोडणी (connection) घेणाऱ्या ग्राहकांना सुमारे ₹५०० पर्यंतची प्रोत्साहने (incentives) देखील दिली जात आहेत. थोडक्यात सांगायचे तर, PNG हा नैसर्गिक वायूच आहे, जो पाईपलाईन्सद्वारे थेट घरांपर्यंत पोहोचवला जातो. यात प्रामुख्याने ‘मिथेन’ वायूचा समावेश असतो आणि याचा वापर स्वयंपाकासाठी केला जातो. याचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे, गॅस सिलिंडर संपेपर्यंत वाट पाहत बसावे लागत नाही; गॅसचा पुरवठा पाईपलाईनमधून अखंडपणे सुरू राहतो आणि वापरलेल्या गॅसच्या प्रत्यक्ष प्रमाणावर आधारित बिल आकारले जाते.
अनेक शहरांमध्ये, घरगुती PNG ची किंमत प्रति SCM (Standard Cubic Meter – प्रमाणित घनमीटर) सुमारे ₹५० ते ₹५५ च्या दरम्यान असते. एक SCM गॅस हा साधारणपणे ०.८ ते ०.९ किलोग्राम LPG (द्रवरूप पेट्रोलियम वायू) इतका मानला जातो. परिणामी, अनेक प्रसंगी, LPG वापरण्यापेक्षा PNG वापरणे सुमारे २० ते ३० टक्के स्वस्त ठरू शकते. शिवाय, यामुळे सिलिंडरची बुकिंग आणि त्याची डिलिव्हरी (घरपोच सेवा) मिळण्याची वाट पाहण्याची गरज उरत नाही.
कोणत्या कंपन्या हे फायदे देत आहेत?
लोकांनी LPG कडून PNG कडे वळावे याला प्रोत्साहन देण्यासाठी, अनेक गॅस कंपन्या विशेष प्रचार योजना (promotional schemes) राबवत आहेत. दिल्ली-NCR क्षेत्रात, ‘इंद्रप्रस्थ गॅस लिमिटेड’ (IGL) या कंपनीने PNG स्वीकारणाऱ्या घरगुती ग्राहकांसाठी एक विशेष ऑफर सादर केली आहे. जर या ग्राहकांनी ३१ मार्चपूर्वी गॅस जोडणी घेतली, तर त्यांना ₹५०० किमतीचा गॅस मोफत मिळेल. दुसरीकडे, ‘महानगर गॅस लिमिटेड’ (MGL) या कंपनीने नवीन घरगुती PNG जोडणीसाठी आकारले जाणारे ₹५०० चे नोंदणी शुल्क (registration fee) माफ केले आहे. ही कंपनी मुंबई आणि तिच्या आसपासच्या परिसरात कार्यरत आहे. व्यावसायिक ग्राहकांनाही दिलासा देत, या कंपनीने त्यांच्याकडून आकारली जाणारी सुरक्षा ठेव (security deposit)—जी ₹१ लाख ते ₹५ लाख दरम्यान असते—माफ करण्याचा निर्णय घेतला आहे. याच धर्तीवर, ‘गेल गॅस लिमिटेड’ (GAIL Gas Limited) या कंपनीनेही घोषणा केली आहे की, जे घरगुती ग्राहक गॅस जोडणीसाठी नोंदणी करतील, त्यांना ₹५०० किमतीचा गॅस मोफत दिला जाईल. शिवाय, भारत पेट्रोलियम कॉर्पोरेशन लिमिटेडने व्यावसायिक PNG जोडणी (कनेक्शन) निवडणाऱ्यांसाठी सुरक्षा ठेव (Security Deposit) भरण्याची अट पूर्णपणे रद्द करण्याचा निर्णय घेतला आहे. यामुळे अधिकाधिक लोकांना पाईपद्वारे मिळणाऱ्या गॅसच्या सुविधेचा लाभ घेणे शक्य होईल.
PNG कनेक्शन कसं मिळवायचं?
सर्वप्रथम आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, तुमच्या विशिष्ट भागात PNG पाईपलाईनचे जाळे (नेटवर्क) उपलब्ध आहे की नाही, हे तपासून पाहणे आवश्यक आहे. जर हे नेटवर्क उपलब्ध असेल, तर संबंधित गॅस पुरवठादार कंपनीच्या संकेतस्थळाद्वारे (website) किंवा मोबाईल ॲपद्वारे तुम्ही ऑनलाईन अर्ज सादर करू शकता. अर्ज करण्यासाठी आधार कार्ड, पत्त्याचा पुरावा, छायाचित्र आणि बँकेचा तपशील यांसारखी काही आवश्यक कागदपत्रे सादर करणे अनिवार्य आहे. त्यानंतर, कंपनीचे एक पथक तुमच्या निवासस्थानाची प्रत्यक्ष पाहणी (Site Survey) करते; एकदा मंजुरी मिळाल्यावर, पाईपलाईन टाकण्याचे आणि गॅस मीटर बसवण्याचे काम केले जाते.
ही बातमी एका सरकारी घोषणेशी संबंधित आहे, ज्यामध्ये PNG (पाईपद्वारे मिळणारा नैसर्गिक वायू) जोडणीवर ₹५०० चा बोनस किंवा प्रोत्साहनपर रक्कम दिली जात आहे. हा उपक्रम प्रामुख्याने PNGRB (पेट्रोलियम आणि नैसर्गिक वायू नियामक मंडळ) आणि केंद्र सरकारद्वारे राबवल्या जाणाऱ्या सध्याच्या योजनांचाच एक भाग आहे—विशेषतः अशा प्रदेशांमध्ये जिथे PNG नेटवर्कचा विस्तार केला जात आहे आणि जिथे रहिवाशांना LPG कडून PNG कडे वळण्यासाठी प्रोत्साहित केले जात आहे.
**PNG जोडणी कशी मिळवावी?**
**जोडणी मिळवण्याची प्रक्रिया**
* सर्वप्रथम, तुमच्या भागात नेटवर्क उपलब्ध आहे की नाही हे तपासण्यासाठी तुमच्या स्थानिक गॅस पुरवठादार कंपनीच्या (उदा. IGL किंवा MGL) संकेतस्थळाला भेट द्या.
* कंपनीच्या संकेतस्थळाला किंवा ॲपला भेट द्या आणि “नवीन घरगुती जोडणी” (New Domestic Connection) साठीचा अर्ज भरा.
* ओळखीचा पुरावा, पत्त्याचा पुरावा आणि बँकेचा तपशील यांसारखी आवश्यक कागदपत्रे अपलोड करा.
* ₹२०० ते ₹५०० दरम्यानचे नोंदणी शुल्क (Registration Fee) भरा; हे शुल्क एकतर परत मिळण्यायोग्य असते किंवा भविष्यातील शुल्कामध्ये समायोजित केले जाते.
* कंपनीद्वारे तांत्रिक पाहणी (Technical Survey) पूर्ण झाल्यानंतर, तुमच्या घरापर्यंत पाईपलाईन टाकण्याचे आणि गॅस मीटर बसवण्याचे काम हाती घेतले जाते.
**खर्च आणि सुरक्षा ठेव**
* एकदाच द्यावे लागणारे जोडणी शुल्क (Installation Charge) ₹१,००० ते ₹२,५०० च्या दरम्यान असते.
* ₹२,००० ते ₹४,००० दरम्यानची सुरक्षा ठेव (Security Deposit) जमा करणे आवश्यक असते; ही ठेव परत मिळण्यायोग्य असते. * सरकारने दिलेला ५०० रुपयांचा बोनस आर्थिक दिलासा देतो; या रकमेचा वापर नोंदणी शुल्कापोटी करता येतो किंवा तुमच्या पहिल्या गॅस बिलामध्ये जमा (क्रेडिट) म्हणून वापरता येतो. मासिक बिल गॅसच्या वापरावरून ठरवले जाते आणि ते ऑनलाइन किंवा ‘ऑटो-डेबिट’द्वारे भरता येते.
LPG विरुद्ध PNG
- LPG सिलिंडरचा मासिक खर्च ८०० ते १,००० रुपयांच्या दरम्यान असतो.
- PNG च्या बाबतीत, एका सामान्य कुटुंबाच्या सरासरी वापरासाठीचे मासिक बिल केवळ २५० ते ५०० रुपयांपर्यंत येते.
- PNG चा वापर केल्यामुळे स्वयंपाकघराच्या बजेटमध्ये ५०% ते ७०% पर्यंत बचत करणे शक्य होते.
- PNG वापरताना गॅस संपण्याची कोणतीही भीती नसते आणि त्याचा पुरवठा दिवसाचे २४ तास अखंडितपणे सुरू राहतो.
- हवेपेक्षा हलका असल्यामुळे, गॅस सिलिंडर्सच्या तुलनेत PNG अधिक सुरक्षित मानला जातो.
